Վերջին օրերին ադրբեջանական մամուլի ընդհանուր պատկերը վկայում է կտրուկ փոփոխության մասին: Հայերիս համար վաղուց արդեն բնականոն ավանդույթ էր դարձել հայերի ու Հայաստանում տիրող իրավիճակի մասին պախարակող հոդվածների հրապարակումը, որտեղ առանցքային գաղափարը «Ղարաբաղն Ադրբեջանինն է» սին գաղափարն էր: Այժմ պատկեը փոքր-ինչ այլ է. ադրբեջանցիները ջանասիրաբար քարոզում են հայ և ադրբեջանական համայքների հանդիպումը, հայ և ադրբեջանցի հոգևոր առաջնորդների պարբերաբար հանդիպումները, ավելին՝ հայ և ադրբեջանցի բնակչության համատեղ կեցությունն Արցախում:

Ադրբեջանցիներն ամիսներ շարունակ քննարկում էին, վերլուծում, մեկնաբանում իրենց հոգևոր առաջնորդի՝ Ալլահշյուքուր Փաշազադեի գնալ-չգնալը Երևան: Դեռ այդքանից հետո էլ ադրբեջանցիները ներկայացնում էին՝ իբր իրենք մտածելու և որոշելու բան ունեն, իսկ հայերը կարծես թե գրկաբաց սպասում էին իրենց հոգևոր առաջնորդին: Այնուհանդերձ, Փաշազադեն ի վերջո եկավ Երևան, որից հետո խոսակցությունները գոնե փոքր-ինչ նվազելու փոխարեն նոր թափ առան: Ադրբեջանական լրատվամիջոցները սկսեցին հաղորդել այն մասին, որ Փաշազադեն ու Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ-ն համաձայնության են եկել առանձին հանդիպում ունենալու շուրջ:

Ադրբեջանական մամուլը վաղնջական ժամանակներից ի վեր գրում է այն մասին, ինչ չգիտի, տարածում է այն, ինչը մտացածին սուտ է, քարոզում է այն, ինչ վերևից հրամայում են: Քաջ գիտակցելով մեր խեղճ ադրբեջանցի «կոլեգաների» ճնշված դրությունը՝ ժպիտով, քմծիծաղով, երբեմն էլ՝ լիաթոք ծիծաղով ենք մոտենում նրանց մոգոնած հոդվածներին: Ահա այս անգամ էլ Ադրբեջանը մեծ աղմուկ է բարձրացրել՝ միանալով բախտակից բարեկամ վրացիներին:Ճ

Ադրբեջանական Aze.Az կայքը կիսում է վրացիների դարդերը՝ հրապարակելով Սուխումիի պետական համալսարանի դասախոս Գուրամ Մարխուլիի խոսքերը, որը գլուխ է գովում՝ իբր մերկացրել է հայերի հերթական ստահոդ գործունեությունը:

Շուրջ մեկ տարի հետևում եմ ադրբեջանական ու թուրքական լրատվամիջոցների գործունեությանը: Թուրքական թերթերում հանդիպել եմ թուրքաբնակ հայերի կամ էլ հայ դիվանագետների հետ հարցազրույցներ, ինչպես գիտենք, թուրքական առաջատար պարբերականներում աշխատում են մի քանի թուրքահայ հայտնի լրագրողներ: Այնուհանդերձ, ինձ համար փոքր-ինչ զարմանալի էր հայազգի Հարություն Խաչատրյանի հետ Exclusive հարցազրույցը տեսնել ադրբեջանական Vesti.Az լրատվական կայքում: Պարոն Խաչատրյանը Նոյյան Տապան հայկական գործակալության անգլերեն բաժնի խմբագիրն է և քաղաքագետ:

Պարբերաբար գրելով ադրբեջանական մամուլի մասին՝ հանգել եմ փաստարկված եզրակացության, որ ադրբեջանական լրատվամիջոցների զգալի մասը պետական պատվեր է կատարում, խոսքի ազատության ասվածն իրականում միֆ է այս երկրում, և խրախուսվում ու հովանավորվում է միմիայն հայատյացությունը, որը պետական քաղաքականության հիմքում է: Նման քաոսի մեջ Ադրբեջանի իշխանությունները տառապում են ինքնախաբեությամբ՝ մոռացության տալով սեփական երկրի բազում խնդիրները, ավելին՝ հարկադրելով լրագրողներին լռել ճշմարտության մասին: Մեկը մյուսի ետևից փակվում են ադրբեջանական ընդդիմադիրների կայքեր ու անձնական բլոգեր: Օրեր առաջ իմ լավ բարեկամ տիկին Ժաննան ուղարկեց Ադրբեջանում բնակվող լեզգիների լրատվական կայքի տվյալները՝ lezgistan.tv/com:

Յուրաքանչյուր պետության հիմքերից մեկն ուժեղ բանակն է ու ժամանակաի պահանջներին համապատասխան սպառազինությունը: Քանի որ ադրբեջանցիների համար մահացու է հայերի անգամ աննշան հաջողությունը, նրանք ցավոտ էին տանում ՀՀ անկախության 20-ամյակին նվիրված ռազմական շքերթը, որտեղ ցուցադրվեցին անօդաչու ինքնաթիռներ, ապա ավելի քան բնական է, որ մեր հարևաններին անախորժություն է պատճառում հայերի կողմից զինամթերքի ձեռքբերման ամեն մի փաստ, տեղեկություն և նույնիսկ պարզապես շշուկներ:

Մի շատ դիպուկ արտահայտություն կա «Չեղած տեղից մեծ բան սարքել»: Սա ասված է հենց մեր հարևան ադրբեջանցիների մասին: Եթե հանկարծ գոնե մեկ օր Հայաստանում ոչ մի արտառոց դեպք չպատահի, միևնույն է՝ ադրբեջանցիներն արդեն հմտացել են դատարկ տեղում աղմուկ բարձրացնելու և ողջ աշխարհի արհավիրքներում մեզ՝ հայերիս անմիջական մասնակից տեսնելու մեջ: Ինչ արած, սա էլ է ինքնատիպ ձիրք:Ճ

Այս անգամ ադրբեջանցիների հանգիստը խաթարվել է կրկին Մեծամորի ԱԷԿ-ի պատճառով, հատկապես երբ դրա համար թարմ առիթներ կան՝ Վանի վերջին խոշոր երկրաշարժը, ինչպես նաև մինչ այժմ շարունակվող ցնցումները:

Հայոց Ցեղասպանության հիմնահարցը կրկին սկսել է հուզել թուրքերին: Համաձայն թուրքական առաջատար լրատվամիջոցների հաղորդած տեղեկությունների՝ Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի նախագահ Ջեմիլ Չիչեքը հայտարարել է՝ Թուրքիան պատրաստ է հաշվի նստել սեփական անցյալի և պատմության հետ։ Սակայն, պետք չէ հրատապ եզրակացություններ անել այս արտահայտությունից, քանզի հետագա մանրամասնումից պարզվում է՝ Թուրքիայի համար «հաշվի նստել» իրականում ինչ է նշանակում: «1915 թվականի իրադարձությունների առնչությամբ մենք պատրաստ ենք առերեսվել մեր պատմության հետ, քանի որ արդեն իսկ բացել ենք մեր արխիվները, միաժամանակ պատրաստ ենք քննարկել պատմաբանների աշխատությունները։ Համոզված եմ՝ սխալ տեղեկությունների հիման վրա դատողություններ անելու փոխարեն շատ ավելի նպատակահարմար կլինի քննարկել մեր գիտնականների կողմից ներկայացվող իրողությունները»,– հավաստիացրել է Չիչեքը։

Անգամ մեզ` հայերիս համար, մինչ օրս պարզ չէ` վերջապես արբած վիճակում էր ելույթ ունեցել ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը, թե ոչ, բայց իհարկե մեր հարևան ադրբեջանցիներն ավելի մոտ են կանգնած ճշմարտությանը և շատ ավելի լավ գիտեն, թե մեր վարչապետը երբ է արթնանում, երբ է հաց ուտում ու առավել ևս երբ է մոտենում ոգելից խմիչքին:Ճ

Եվ ադրբեջանական մամուլը կնետրոնացել է պարոն Սարգսյանի գլխին քարոզ կարդալու ու պատշաճ պահվածքի կոչեր անելու տքնաջան աշխատանքի վրա` իսկույն սեփական հիշողությունից ջնջելով ադրբեջանական պաշտոնյաների, ավելին` Ալիևների կլանի ներկայացուցիչների` կերուխումներով հարուստ կյանքի, տիկին Ալիևային բուռն սիրային արկածների, ինչպես նաև Ալիև դուստրերի շվայտ վարքի մասին իրենց հայրենիքում ու դրա սահմաններից դուրս:

Մոսկվայի Քարնեգիի կենտրոնի գիտնորհրդի անդամ, քաղաքագետ Ալեքսեյ Մալաշենկոն հարցազրույց է տվել ԱՊԱ գործակալությանը՝ անդրադառնալով Ղարաբաղյան հիմնահարցին. «Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումն ընթանալու է բազմավեկտոր ճանապարհով ԱՄՆ–ի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի և հակամարտության կողմերի՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի մասնակցությամբ։ Ուստի կարծում եմ, որ դա երկարատև և ժամանակատար գործընթաց է լինելու»: «Հայաստանը վաղ թե ուշ դուրս է գալու իր կողմից զբաղեցված տարածքներից։ Դա հասկանում է նաև Երևանը։

Ադրբեջանում խիստ անհանգստացած են, քանզի Արցախում նորանոր կառույցներ են բարձրանում, բնակավայրեր են բարենորոգվում, կառուցվում են դպրոցներ, մանկապարտեզներ, առևտրի կենտրոններ, ճանապարհներ, եկեղեցիներ: Եվ իհարկե ադրբեջանցիներն ադրբեջանցի չէին լինի, եթե այս հարցը չքննարկեին ազգովի և «ջրի երես չհանեին հայերի իրական կերպարն ու հեռուն գնացող վտանգավոր նպատակներ»:Ճ

Aze.Az ադրբեջանական կայքում տեղ է գտել մի հարցազրույց, որտեղ Կովկասագիտության կենտրոնի ոմն տնօրենը համոզում է իր ընթերցողներին հետևյալը.

Թուրքական մամուլը վերջերս մեզ անակնկալներ է մատուցում՝ միաժամանակ փորձելով ներկայացնել սեփական երկիրը, սեփական երկրի մամուլը բավականին լիբերալ և հանդուրժող այլ ազգերի ու ժողովուրդների նկատմամբ: Թողած երկրաշարժի հետ կապված բոլոր հրատապ թեմաները՝ թուրքական Radical օրաթերթը տեղեկացնում է այն մասին, որ Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլն իր տիկնոջ՝ Հայրունիսա Գյուլի հետ միասին Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Էլիզաբեթ Երկրորդի հրավերով նախատեսել է սույն թվականի նոյեմբերի 22-24-ն այցելել Լոնդոն։

Օրեր առաջ ուշադրությունս գրավեց հայկական կայքերում տեղ գտած մի նորություն, որի աղբյուրն Armnewn-ն էր: Ադրբեջանահայերի երրորդ համագումարի ժամանակ Ադրբեջանի և Նախիջևանի հայերը հայտարարել են, որ շատ շուտով նոր քաղաք կունենան, որը նախատեսված կլինի շուրջ 20 հազար ընտանիքի համար, ըստ այդմ էլ նախատեսվում է քաղաքում ունենալ 20 հազար աշխատատեղ։ Պարզվում է, որ քաղաքի նախնական հատակագիծն արդեն իսկ կա. ճարտարապետ Անահիտ Թարխանյանը նախագծելիս հաշվի է առել ապագա քաղաքի դիրքը։ «400 մետր ծովի մակերևույթից բարձրության վրա գտնվելով՝ բավական նուրբ բլրակներով շրջապատված քաղաք կլինի և կունենա ունի ամֆիթատրոնային լուծումներ»,-ասել է ճարտարապետը լրագրողին։

Ադրբեջանում չգիտես ինչ փաստարկների հիման վրա խորապես համոզված են, որ աշխարհի բոլոր պետությունները՝ մասնավորապես գերտերություններն առանձնակի ակնածանք ունեն ադրբեջանցիների նկատմամբ, և շատ կհուզվեն՝ իմանալով, որ իրենց ներկայացուցիչները հայամետ գործունեության, կամ հայամետ հարցազրույցի, խոսքի, Արցախ այցելելու և նման մյուս  «ոչ պատշաճ ու տգեղ» պահվածքի համար հանկարծ հայտնվեն Ադրբեջանի սև ցուցակում:Ճ Ելնելով այս վեհ գաղափարախոսությունից՝ Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարարության պատկան մարմինները, համաձայն SalamNews.Az կայքի տվյալների, «ապօրինի» են որակելու Մարիա Ռոմանովայի այցը Արցախ: Հայտարարության մեջ մասնավորապես ասվում է.

Թուրքական լրատվական գործակալություններն այսօր ազդարարել են, որ Ստամբուլի «Արազ» հրատարակչատանը լույս է տեսել Նուրիցա Մաթևոսյանի հեղինակած «Սև հրեշտակ» խորագրով գիրքը, որը պատմում է Արևմտյան Հայաստանում՝ Վանում ծնված հայազգի հանրաճանաչ նկարիչ Արշիլ Գորկիի կյանքի դրվագների մասին:

Թուրք լրագրողները շեշտել են, որ որ Մաթևոսյանը երկար է աշխատել սույն գրքի վրա՝ շուրջ 20 տարի՝ հրատարակված գրքում ներկայացնելով հայ արվեստագետի կյանքը՝  ծնունդից միչև ինքնասպանություն։ Մեծ արժեք են ներկայացնում գրքի նախաբանում զետեղված Արշիլ Գորկու և իր մտերիմների սևուսպիտակ լուսանկարներ, ինչպես նաև նրա կտավների գունավոր, որակյալ վերատպությունները:

Իրականում ադրբեջանցիներին շատ դյուրին է վախեցնել, նրանց մոտ շատ լավ ստացվում է միայն հակահայկական հոդվածների շարան ներկայացնելը, իսկ երբ Արցախ ոտք է դնում որևէ օտարերկրացի, երբ Արցախում բացվում է նոր դպրոց, մանկապարտեզ, խանութ, համերգասրահ, Ադրբեջանում համազգային իրարանցում է սկսվում: Ադրբեջանցի լրագրողները չեն կարողանում գլուխները բարձին դնել, երբ անգամ մի աննշան տեղեկություն են իմանում Ստեփանակերտի նորակառույց օդանավակայանից: Հատկապես զավեշտալի է Aze.Az առաջատար կայքի հոդվածներից մեկը, որն ահազանգի նման է հնչում ադրբեջանցի ահաբեկված ընթերցողների ականջներում:Ճ

Պարզվում է՝ ադրբեջական մամուլն ամենագետ է: Չտեսնված հրաշքի արդյունքում ադրբեջանցի շարքային լրագրողը կարող է ծավալուն, խելքից դուրս հոդվածներ գրել հայոց պատմության, հայկական մշակույթի, կերպարվեստի, երաժշտության, հայ հասարակական-քաղաքական մտքի պատմության մասին «գիտական բարձր մակարդակի վրա», ապա թարգմանի տարբեր լեզուներով, տարածի, ինքն իրեն գովաբանի ու ինքն իրենով ուրախանա՝ կարծելով՝ իբր մեծ գործ է կատարում իր հայրենի Ադրբեջանի համար: Ինչ արած, մեր հարևաններն էլ այդքան պրիմիտիվ են: Ճ

Այս շաբաթը Թուրքիայի համար բարվոք իրադարձություններով լեցուն չէր: Ամերիկացի մի շարք օրենսդիրներ բանաձև են ներկայացրել Կոնգրես, որը կոչ  է անում Վաշինգտոնին դադարեցնել զենքի ու զինամթերքի վաճառքը Թուրքիային։ Թուրքական առաջատար լրատվամիջոցները՝ մասնավորապես Hurriyet-ն ու Zaman-ը, հաղորդում են, որ կոնգրեսականներ, Նիտա Լոուեյի Էլիոթ Էնջելը, Սթիվ Իսրայելը, Հովարդ Բերմանը, Շելլի Բերքլին, Բրեդ Շերմանն ու Ադամ Շիֆը ներկայացրել են համար 83 բանաձևը, որն ուղիղ կոչ է հանդիսանում ներկայիս նախագահ Բարաք Օբամայի վարչակազմին, որպեսզի վերջինս անհապաղ դադարեցնի Թուրքիային 11 միլիոն դոլար արժողությամբ սպառազինություն վաճառքի գործարքը։

Համացանցում ակտիվ հայերն արդեն վաղուց համոզվել են, որ եթե ցանկանում ես հրատապ տեղեկություն իմանալ ՀՀ-ում տեղի ունեցած վերջին ողբերգական դեպքերի, ավտովթարների, ինքնասպանության ու բանակում մահվան դեպքերի, ինչպես նաև ներքաղաքական բացասական բովանդակությամբ լուրերի մասին, ապա առանց վայրկյան իսկ վարանելու մու՛տք գործիր ադրբեջանական կայքեր ու սեղմիր ամենաընթերցվող հոդվածները: Ադրբեջանցիներն իրենց պետության սոցիալական վատ վիճակից, ընդդիմության՝ ուժերը միավորելու հանգամանքից, թմրամոլության աճից ու շատ այլ նման տեղեկություններից առաջացած սթրեսից ազատվում են՝ Հայաստանում տեղի ունեցող հրաժարականների մասին ժողովրդի ասած «ամբաղ-զամբաղ» մտքեր մոգոնելով:

Թուրքական մամուլը շաբաթներ առաջ հրապարակել ու տարածել էր Էրդողանի ամպագոռգոռ հայտարարությունը՝ ըստ որի Թուրքիան մինչև վերջ պայքարելու է Ղարաբաղի համար եղբայրական Ադրբեջանի կողքին: Դրանից հետո մինչ օրս թուրքական ԶԼՄ-ները պարբերաբար արծարծում են այս թեման՝ ներկայացնելով այս կամ այն փորձագետի, քաղաքագետի կամ մեկ այլ ոլորտի մասնագետների հետ հարցազրույցներ ու տեսակետների փոխանակումներ: Երեկ թուրքական Zaman պարբերականին տրված հարցազրույցում ԵԱՀԿ գլխավոր քարտուղար Լամբերտո Զանիերը հավաստիացրել է, որ Արցախյան հիմնախնդիրը պետք է կարգավորվի ոչ թե ԵԱՀԿ–ի կամ որևէ այլ կառույցի միջոցով, այլ կողմերի միջև ձեռք բերվելիք փոխադարձ համաձայնությամբ։